Kimyasal katkı maddeleri Ekodlar

kitle-imha-silahi_1

Çalışmanın amacı insanları, günlük hayatlarında sık sık tükettiği gıda ambalajlarında “içindekiler kısmındaki kimyasal katkı maddelerini okuma, anlama konusunda bilinçlendirmek, zararlarının farkında olmalarını sağlamak ve bu konuda bilimsel bir poster hazırlayarak öğrencilerin duyarlılığını arttırabilmektir.

Projemizde E100 ile E1520 ye kadar olan katkı maddelerinden zararlı olduğunu araştırmalarımız sonucu bulduğumuz 26 tanesi hakkında öğrenciler bilinçlendirilecektir.

Giriş

Bugün dünya üzerinde, koruma, renklendirme, kıvamlandırma, tat verme, tatlandırma ve daha birçok özellikler vermek amacı ile yapay gıdalara 3000 den daha fazla katkı maddesi ilave edilebilmektedir. Katkı maddeleri renklendirici, koruyucu, lezzet arttırıcı, kıvam arttırıcı olarak eklenmektedir. Hazır gıda ambalajlarının üzerlerinde renklendirici, koruyucu, lezzet arttırıcı, kıvam arttırıcı, doğala özdeş aroma, E 621, vb. şeklinde yazılmaktadır.
Avrupa Birliği, gıdalarda kullanılan her katkı maddesinin ya adı ya da E kodu ile etiketteki katkı maddeleri listesinde açık ve net bir şekilde bulunmasını istemektedir. E kodlu katkı maddelerinin birçoğu belli düzeyde kullanıldığında zarar vermezken, bazı E kodlu katkı maddeleri gençlerimizin sağlığını tehdit etmektedir. İçinde katkı maddesi olma olasılığı yüksek olan ve açıkta satılan gıdaların tüketimi hijyen nedeniyle zaten sakıncalıdır. Paketli olup içindeki maddelerin ambalajında yazılı olmadığı hazır gıdaları da almamak gerekir. Projemizde E100 ile E1520 ye kadar olan katkı maddelerinden zararlı olduğunu araştırmalarımız sonucu bulduğumuz 26 tanesi hakkında öğrencileri bilinçlendirilecektir.

Bu proje konusunda diğer araştırmalar incelendiğinde çalışmalar var fakat çok fazla çalışmanın olmadığı, bazı internet kaynaklarında marka kaynaklı da olabileceğini düşündüğümüz yanlı bilgi verilerek insanların sağlığına zarar verilmeye çalışıldığı  görülmüştür.

Bu proje ile insan sağlığına zarar veren gıda kimyasal katkı maddeleri konusunda ortaöğretim öğrencilerinin bilinçlendirilmesi hedeflenmiştir.

Yöntem:

Önce tüm marketlerdeki gıda maddeleri tek tek ambalajlarındaki kimyasal katkı maddeleri çıkarıldı. Örnek olması açısından katkı maddesi içeren gıda ambalajları toplandı. Proje grubu üç büyük marketteki gıda ürünlerinin içindekiler kısımlarını incelenerek, notlar alınmıştır.Ayrıca sokak aralarında olan küçük marketlerdeki ambalajlarda incelenmiştir. Kimyasal katkı maddesinin hangi üründe olduğu tesbit edilip sınıflandırıldı.Örneğin tüm markalar farketmeksizin birçok sosisde sodyum nitrit olması gibi…. Elde edilen bulgular gruplandırıldı. Katkı maddeleri tesbit edildikten sonra başka araştırmalardan da yararlanılarak katkı maddelerinin sağlığı olan etkileri araştırıldı, E 100 ile E 1520 ye kadar olan katkı maddelerinden zararlı olduğunu araştırmalarımız sonucu bulduğumuz (Ülkemizde en çok tüketilen ve en sık rastlanan zararlı kimyasal katkı maddelerinin) 26 tanesi hakkındaki bilgiler aşağıdaki tabloda birleştirildi.

Ambalajlarda E kodlarının yerine ikinci adları kullanıldığı görülmüştür. Örneğin cipslerde E 621 yazmak yerine “mono sodyum glutamat” yazılmış; bazı amblajlarda ise sadece E kodu yazılmıştır.Biz tablomuzda o yüzden hem E kodlarını hemde kimyasal adları belirtilmiştir. Bu kimyasal katkı maddeleri konusunda öğrencilere sorular sorulduğunda büyük çoğunluğunun bilgi sahibi olmadığı ortaya çıkmıştır.

Bu tablodaki bilgiler proje grubu tarafından hazırlanan bilimsel bir posterde dikkat çekici ve bilgilendirici şekilde gösterilecektir. Poster proje sonunda okulun belli noktalarına(sınıf, kantin vb. )  asılarak öğrencilerin bu konudaki duyarlılıklarının arttırılması sağlanacaktır.

Gıda ambalajında “İçindekiler” kısmındaki yazılışı Ülkemizde kullanıldığı hazır gıdalar Sağlık konusunda etkisi
E102 Tartrazin Kekler, şekerlemeler, konserve sebzeler, peynirler, sakızlar, sosis, dondurma, portakallı içecekler, salata sosları, mevsim salataları, tatlı, reçel, unlu gıdalar, çerez, konserve balık, hazır çorbalar, alkolsüz meşrubatlar ve ketçap gibi bazı gıdalar tartrazin içerirler. Tartrazin duyarlı insanlarda kurdeşen veya astım ataklarına neden olabilir. tiroid tümörü, kromozom hasarı, hiperaktivite ve aspirin duyarlılığı gibi rahatsızlıklara sebep olabilir; Norveç ve Avusturya’da yasaklandı
E110 Sunset Yellow FCF, Orange,Yellow S

 

Unlu gıdalar, pasta, tatlı, çerez, dondurma,jölelerde, içecek ve konserve balık, hazır çorba  üretiminde kullanılır. Kurdeşen, rinit (burun akması), burun tıkanıklığı, alerji, hiperaktivite, böbrek tümörü, kromozom hasarı, karın ağrısı, bulantı ve kusma, hazımsızlık ve iştahsızlıktır;Norveç’te yasaklandı.
E120 Karmin Kırmızı elma sularında, şekerlemelerde ve diğer gıdalarda kullanılır. Astımlılar ve alerjisi olanlarda kötü reaksiyonlar yapabilir.
E122 Azorubin, Karmoisin Şekerleme ve jölelerde kullanılır. Astımlılar ve aspirin alerjisi olanlarda kötü reaksiyonlar yapabilir; İsveç, Amerika, Avusturya ve Norveç’te yasaklandı.
E124 Ponso 4R,Kosinal red A Şekerleme ve jölelerde kullanılır. Hayvanlarda kanserojen, astımlılar ve aspirin alerjisi olanlarda kötü reaksiyonlar yapabilir; Amerika ve Norveç’te yasaklandı.
E127 Red 3(Erythrosine) Konserve sebze, muhallebi, tatlı, pasta, biskuvi ve çerezlerde kullanılır. Işığa karşı duyarlılığa ve troid hormonu seviyesini arttırıp hipertroidism’e neden olabilir. ; farelerde yapılan çalışmada troid kanserine neden olduğu saptanmıştır; Avustralya, Amerika ve Norveç’te yasaklandı
E133 Blue 1 ve Blue 2
.
Mandıra ürünleri, tatlılar ve içeceklerde kullanılır. Farelerde beyin tümörüne sebep olmuştur. Çocukların tüketmesi tavsiye edilmiyor. Belçika, Fransa, Almanya, İsviçre, İsveç, Avusturya ve Norveç’te yasaklandı
E150 Karamel Meyveler, konserve soslar, çikolata, şekerleme, bisküvi ve turşularda kullanılır Çocuklar için tavsiye edilmiyor.
E151 Brilliant Black BN, Black PN Tatlılar, balık ezmesi, aromalı sütlü içecekler, dondurma, hardal, marmelatlar,  soslar, kekler ve içeceklerde kullanılır; Danimarka, Belçika, Fransa, Almanya, ısviçre, ısveç, Avusturya, Avustralya, Amerika ve Norveç’te yasaklandı.
E160(b)- E160(c) Şekerlemelerde, çerezlerde bazı drajelerde bulunmaktadır. E160(b)  kurdeşene neden olduğu bilinir, sakınılmasını öneriyor. E160(c) insan sağlığına zarar verdiği için bazı ülkelerde yasaklandı.
E171 Titanium dioxid Bazı şekerleme, peynir çeşitlerinde, krema ve soslarda kullanılır. Kan, beyin ve bezlerde, lenf düğümleri ve akciğerde yüksek konsantrasyon oluşturabilir. Almanyada yasaktır.
E210-E219 Benzoatlar(Sodyum benzoat,kalsiyum benzoat….) Fırın mamulleri, ketçaplarda, peynir, çiklet, çeşni, dondurulmuş mandıra ürünleri, yumuşak tatlı gibi gıda süt ve et ürünleri, çeşniler, fırınlı mamuller ve şekerlemelerde kullanılır. Kurdeşene neden olduğu ve astımı ağırlaştırabilir.Astım,sinirsel bozukluğa,  ve çocuklarda hiperaktiviteye neden olabilir.
E220-E228 Sülfitler
SO2, sülfitleyici maddeler (Sülfür dioksit, sodyum veya potasyumsülfit, bisülfit, metabisülfit) olarak da bilinirler.

Fırınlanmış ürünler, çaylar, çeşniler, deniz ürünleri, reçeller, jöleler, kurutulmuş meyveler, meyve suları, konserve ve suyu alınmış sebzeler, dondurulmuş patates ve çorba karışımlarında ve içeceklerde bulunurlar. Sülfitler göğüste sıkışma, kurdeşen, karında kramp, ishal, kan basıncı düşmesi, başta yanma hissi, halsizlik, nabız hızlanması gibi bulgulara neden olur. Ayrıca sülfitler, bunlara duyarlı astımlılarda astım atağını tetikleyebilir.
E250-E251 Sodyum Nitrit ve sodyum nitratlar  Sodyum nitrit veya sodyum nitrat sucuk, salam, sosislerde, hazır et yemeklerinde, tütsülenmiş balıklarda, tuzlanmış bifteklerde ve diğer işlenmiş etlerde koruyucu, renk verici ve lezzet verici olarak kullanılmaktadır. Bu katkı maddeleri, nitrosaminler denilen kanser oluşturucu kimyasalların oluşumuna yol açarlar. Bazı çalışmalar, tüketilen konserve etler ve nitrit ile insanlarda oluşan kanser arasında bir bağın olduğunu göstermiştir. Kalp ve damar hastalıklarına sebep olmaktadır. Nitritler nefes daralması, baş dönmesi ve baş ağrısı ile sonuçlanabilecek rahatsızlıklara sebep olduğu bildirilmektedir. Bebek ve küçük çocukların gıdalarında kullanılması kesinlikle yasaktır.
Hiperaktiviteye ve diğer yan etkilere neden olabilir, potansiyel kanserojendir, birçok ülkede sınırlandırılmıştır.
E-300 Askorbik Asit (Sentetik ise) Sentetik olarak glukozdan sağlanabilir, et,unlu ürünler,dondurulmuş balık bazı portakal sulu içeçeklerde,gazozlarda sosisler gibi ürünlerde kullanılır. Kansorejen etki maddesi
E320 BHA ve E321 BHT Tahıl ve ürünlerinde, sakızlarda, bitkisel yağlarda, patates cipslerinde, tazeliğini muhafaza etmek için bazı paketlenmiş gıda maddelerinde kullanılmaktadır. Yapılan bazı çalışmalarda bu katkı maddesinin farelerde kansere sebep olduğu bildirilmiştir. Bebe mamalarında izin verilmemiştir, alerjik reaksiyon yapabilir, hiperaktiviteye, kanserojen, estrojen etkilere ve diğer olumsuzluklara sebep olabilir. Tükete geldiğiniz ürünlerin etiketinde bu katkı maddesinin kullanıldığı bilgisi varsa, bu katkı maddesini içermeyen bir başka marka ürünlere yönelmeniz sağlığınız için daha uygun olacaktır.
 E 322 Soya Lesitini

 

Bisküvi,gofret, kraker, çikolata, margarin, dondurma ve mayonez gibi ürünlerde yağların su ile kolayca karışmasını sağlar. Ekmek ve benzeri ürünlerde ayrıca hacim arttırıcı olarak kullanıldığı gibi bayatlamayı da önler ve dolayısıyla tezgah zamanını uzatır. Genleri ile oynanmış soyadan üretilmişse insan sağlığına zararlıdır.
E330 sitrik asit (yapay yoldan elde edilmiş ise) Gofret, meyve suları,bazı hazır çorbalar,teneke konserve turşuları,bazı hazır yaprak sarmaları,bazı şekerlemeler) En tehlikeli kansorejen etki maddesi olup ve birçok hazır gıdada bulunmaktadır
E-339-E 341 Sodyum fosfat, Salam, krema,üçgen ve krem peynirlerde bulunuyor. Mide ve Bağırsak rahatsızlıklarına sebep olur. Yüksek dozlar vücuttaki kalsiyum-fosfor dengesini bozabilir
E440(a) Pektin Koyulaştırılmış reçel, jöle ve soslarda kullanılır. Büyük miktarlar geçici mide gazı veya bağırsak rahatsızlığına neden olabilir
E450 Difosfatlar Süttozu veya kreması, işlenmiş peynir,burgerlerde, balık, kurutulmuş sebze, reçel, marmelat, sos, jel, çikolata, şekerleme ve bebek mamaları gibi ürünlerde kullanılırlar. Zararlı olduğu biliniyor.
E 452 Stabilizör Salam,sosis,üçgen ve krem peynirlerde bulunuyor. Hazımsızlık problemlerine neden olur.
E621(Mono Sodyum Glutamat)MSG

 

Hazır çorbalar,hazır köfte ve tavuk harclarında, salata sosları, sucuk, salam, sosisler, tütsülenmiş balık, patates cipsleri gibi pekçok paketlenmiş gıda maddelerinde lezzet artırıcı olarak kullanılmaktadır Yiyeceklere katıldığında, o yiyeceğin tadının beyin tarafından güzel olarak algılanmasını sağlıyor. Tatlı, tuzlu, acı fark etmiyor. Hangi yiyeceğe katılırsa lezzetliymiş gibi geliyor. MSG içeren gıdaları yedikten sonra baş ağrısı, mide bulantısı ve kusma görülebilir. Birçok üründe MSG kullanımı maalesef gizli yapılmakta etikette gösterilmemektedir. Merkezi sinir sistemi tahribatı ve buna bağlı olarak alzheimer, parkinson hastalıkları,sara(Epilepsi ), Retinal dejenerasyon (Göz retina tabakası hasarı) Yağ birikimi, doyma mekanizmasında bozukluk, obezite. Büyüme hormonu baskılanması. Pankreas hasarı, insülinde artış ve buna bağlı diyabet. Böbrek ve karaciğerde ciddi hasarlar. Bu madde hamilelerde plasenta bariyerini geçebiliyor, anne karnındaki bebek de aynı tahribatlara maruz kalıyor.
E627 Disodyumguanilat Tat verici. çerezlerde, şekerlemelerde, kullanılıyor. Gut hastalığına sebep olabilir. Bebek ve küçük çocuk gıdalarında kullanılması yasaktır.
E950 Acesulfame-K Asesulfam-K normal şekerden 200 defa daha tatlıdır. Fırın ve pasta ürünlerinde, sakızlarda, jelatinli şekerlemelerde ve meşrubatlarda kullanılmaktadır. İki fare araştırmasında bu maddelerin kansere sebep oldukları ve diğer çalışmalarda ise bu katkı maddesinin güvenirliğinin bulunmadığı ispatlanmaktadır.
E951 Aspartame  Sakızlarda diyet soda, diyet gıdalar ve düşük kalorili gıdalarda ve ayrıca meyve şurublarında  kullanılmaktadır 2005 de yapılan en son araştırmalar küçük dozlarda bile farelerde beyin tümörleri ile birlikte lenf ve kan kanseri meydana getirdiğini ortaya koymuştur. Aspartama duyarlı insanlar, tüketimden sonra başağrısından, baş önmesinden ve hallusinasyondan ızdırap çekebilirler. Aspartama duyarlı olan kişilerde anjioödeme veya göz kapaklarında, dudaklarda, ellerde veya ayaklarda şişmeye neden olur.

 

Sonuçlar ve Tartışma:

Proje sonucunda ambalajlardaki içindekiler kısmında kimyasal maddelerin insan sağlığı üzerindeki etkileri düşünüldüğünde gelecek nesillerimizi yetiştirecek gençlerimizin doğru beslenmesi konusunda yarar sağlayacağı bir gerçektir.Araştırmalar sonucunda:

-Ambalajların içindekiler kısmı incelendiğinde;özellikle bazı ambalajlarda çok küçük ve görünmeyecek şekilde yeraldığı görülmüştür.

-İçindekiler kısmında yeralan kimyasal katkı maddelerinin bilimsel dil ve E kod sistemi kullanıldığından dolayı anlamları ve zararları hakkında bilgi sahibi olmadıklarından bilinçsiz bir şekilde tüketildiği görülmüştür.

-Ambalajlarda E kodlarının yerine ikinci adları kullanıldığı görülmüştür.Örneğin cipslerde E 621 yazmak yerine “mono sodyum glutamat” yazılmıştır.Kişi bu maddeyi tanımazsa zararlı olduğunu düşünemez.Bazı amblajlarda ise sadece E kodu yazılmıştır.Kişi E kodunun anlamını bilmezse dikkatli davranamaz.Bu yüzden ambalajlarda bilgilendirmenin yeterince açık ve net olmadığı görülmüştür.

-Bazı gıda maddelerinde içindekiler kısmı belirtilmemiş, gıda güvenliği açısından tehlike oluşturabilir. İçindekiler kısmında yeralan kimyasal maddelerin zararlarından hiç bahsedilmiyor,bu da özellikle tüketicileri uyarıcı bir nitelik taşımadığı için yanıltabilir.

-Birde bazı küçük marketlerde çok tanınmamış yada özellikle fiyat olarak daha ucuz gıdalarda daha çok zararlı E kodlu kimyasal katkı maddelerinin kullanıldığı görülmüştür.Bu yüzden gıda tüketiminde kalitenin önemli olduğu, merdiven altı tabir edilen yerlerden gıda alınmaması gerekmektedir.

Besinlerdeki katkı maddelerinin sağlığı tehdit eden çeşitli zararları vardır:

Yapılan araştırmalar sonucu özellikle alerjik bünyeli kişilerde; anaflaksiye dahi yol açabilen çeşitli alerjik reaksiyonlara,astım ve ürtikere sebep olabildiği belirtilmiştir.Ayrıca kanser vakalarındaki artışta katkı maddelerinin etkisi olduğu araştırmalarda görülmüştür.

Hiperaktivite ve dikkat eksikliğine yol açabilirler. İngiltere Gıda Standartları Ajansı’nın (FSA), rastgele seçilen 300 çocuk üzerinde yaptığı araştırma, çocukların katkı maddeleri içeren bir içeceği içtikten sonra ani hareketler yaptıklarını ve konsantrasyonlarını kaybettiklerini ortaya koymuştur. İngiltere Gıda Standartları Ajansı, hiperaktif çocukların durumunda daha az katkı maddesi kullanımı yoluyla bir iyileşme sağlanabileceğini bildirmiştir. Katkı maddelerinin sağlığa zararlı etkileri hakkında yapılan araştırmalar sonucunda; çocukları hiperaktif olan ailelerin özellikle “E” kodlu katkı maddeleri taşıyan gıdaların tüketimini kesmeleri tavsiye edilmektedir. Genetik yatkınlığı olan çocuklarda MS hastalığını tetikler. Ayrıca epilepsi, migren ve görmede bulanıklığa sebep olabilir. Zeka seviyesini azaltabilmektedir. Yapılan çalışmalarda besinlerdeki yapay renklendirici ve katkı maddelerinin beyin fonksiyonlarında azalmaya neden olduğu çocukların IQ seviyesini yaklaşık 5.5 puan düşürdüğü saptanmıştır.

Ayrıca gençlerimizin zararlı katkı maddelerini içeren yiyecekleri çok tüketmesinden kaynaklı erken ergenliğe girdikleri, bunun da psikoljik açıdan olumsuz duygular oluşturacağı uzmanlarca gerek televizyonlarda gerek bazı kaynaklarda vurgulanmaktadır.

Gençlerimize tükettiği her türlü katkı maddesi içeren yiyecek birçok sağlık rahatsızlığına ortam hazırlamaktadır. Gelecek nesillerin, günümüz gençliğinin devamı olduğunu düşündüğümüzde ambalaj okuma alışkanlığı konusunda bilinçlendirilmeleri zorunludur.

kimyasalkatkı maddeleriı

Kaynaklar:

Marmara Üniversitesi gıda mühendisliği gıda katkı maddeleri ders notları
http://en.wikipedia.org/wiki/Parabens
-Yeniden Gıda Raporu. Dr.Müh.H.K.BÜYÜKÖZER
-http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2002/price/azo.htm
-http://mst.dk/udgiv/publications/1999/87-7909-548-8/html/kap05_eng.htm
-http://www.sixwise.com/newsletters/06/04/05/12_dangerous_food_additives_.htm

-Directive 95/2/EC of the European Parliament and the Council of 20 February 1995 on Food Additives other than Colours and weeteners:http://europa.eu.int/comm/food/fs/sfp/addit_flavor/flav11_en.pdf%20

-Hasenhuettl G E & Hartel R W (eds): Food Emulsifiers and Their Applications, Culinary and Hospitality Industry Publications Services

http://www.eufic.org/ -“animal-ingredients.hypermart.net”,

– “www.foodag.com” -“www.muslimconsumergroup.com”,

-HACSG (Hiperaktif çocukları destekleme grubu),

-“www.ifanca.org”, -“www.ehalalfood.com”,

www.eathalal.com“, -“www.whatisinit.com”, -“www.halalpak.com”

Reklamlar
2 comments
  1. Kaya said:

    E kodlu gıda katkıları neden gıdaların içinde olanların yazıldığı kısımdan çıkarıldı.

    Bu iş devlet eliyle kökünden halledildi, yoksa bu konudaki hassasiyetler mi kökünden halledildi?

    Şimdi domuz katkılı gıdaları parasını da verip yiyiyor muyuz? (Öyleyse bınu engelleme vazifesinde olanlara ..)

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: